Журнал баланс 

1. Зориулалт 

Журнал баланс нь тодорхой хугацаанд бүртгэгдсэн журналын гүйлгээг нэгтгэн харах, дансны хөдөлгөөн болон дебит/кредит дүнг хянахад ашиглагдана. Дэлгэцийн зурагт “Ерөнхий журнал” цэсийн доорх “Журнал баланс” сонгогдсон байна.

Журнал балансын дэлгэц дээр үндсэндээ дараах 3 харагдац байна: 

• Баримтаар — журналын баримт, гүйлгээ тус бүрийн түвшинд харах. 

• Дансаар — данс тус бүрийн валют, ханш, дебит/кредит болон MNT дүнг харах. 

• Товчоо — дансны эхний үлдэгдэл, тайлант хугацааны дүн, эцсийн үлдэгдлийг нэгтгэн харах.

2. Цонхны ерөнхий бүтэц 

Журнал баланс нээгдэхэд дээд хэсэгт шүүлтийн хэсэг, доод хэсэгт сонгосон харагдацын мэдээлэл байрлана.

Дэлгэцийн үндсэн элементүүд: 

Хэсэг	Юу харуулах вэ?	Хэрэглээ
Огноо	Эхлэх ба дуусах огноо	Тайлант хугацааг сонгоно.
Данс	Данс сонгох хэсэг	Тодорхой дансаар мэдээллээ хязгаарлана.
Харагдац	Баримтаар / Дансаар / Товчоо	Мэдээллийг өөр өөр түвшинд шинжилнэ.
Хэвлэх	Хэвлэх үйлдэл	Сонгосон мэдээллийг хэвлэхэд ашиглана.

3. Шүүлтүүр ашиглан мэдээлэл харах 

Журнал балансын дээд хэсэгт “Огноо” болон “Данс” гэсэн шүүлтийн хэсэг харагдана. 

3.1 Огнооны шүүлт 

1. Огнооны эхлэх хэсэгт тайлангийн эхлэх өдрийг сонгоно. 

2. Огнооны дуусах хэсэгт тайлангийн дуусах өдрийг сонгоно. 

3. Сонгосон хугацаанд хамаарах журналын мэдээллийг шалгана. 

Жишээ
Зураг №1–3 дээр 2025.01.01–2025.12.31 хугацаа сонгогдсон байна. Ингэснээр тухайн хугацааны журналын мэдээллийг харах нөхцөл бүрдэнэ.

3.2 Дансны шүүлт 

1. “Данс” хэсгээс шаардлагатай дансаа сонгоно. 

2. Данс сонгосноор тухайн данстай холбоотой мэдээллийг хянах боломжтой. 

3. Хэрэв нийт мэдээллийг харах шаардлагатай бол дансны шүүлтийг тухайн хэрэгцээнд нийцүүлэн ашиглана.

4. Баримтаар харах 

“Баримтаар” харагдац нь журналын гүйлгээг баримтын түвшинд жагсаан харуулна. 

Зураг №1-д дараах баганууд харагдаж байна: 

• Дугаар 

• Багц 

• Огноо 

• Дебит дүн 

• Кредит дүн 

• Загвар 

• Гүйлгээний төрөл 

• Гүйлгээний дугаар 

• Гүйлгээний утга 

• Төлөв 

Зураг №1-ийн жишээнд эхний мөрийн: 

• Дугаар: 521 

• Багц: 512 

• Огноо: 2025.09.30 

• Дебит дүн: 727,844,575 

• Кредит дүн: 727,844,575 

• Төлөв: “Гүйлгээ хийсэн” 

Хяналтын жишээ
Баримтын мөр дээрх дебит ба кредит дүн ижил байгаа нь тухайн мөрийн нийт гүйлгээний хоёр тал тэнцсэнийг харах боломж олгож байна. Зураг №1-ийн доод нийлбэр мөн дебит 1,303,955,204.86 ба кредит 1,303,955,204.86 гэж харагдаж байна.

4.1 Баримтаар харах үеийн шат дараалал 

1. Огнооны хугацааг сонгоно. 

2. Шаардлагатай бол дансны шүүлт хийнэ. 

3. “Баримтаар” табыг сонгоно. 

4. Гүйлгээний дугаар, огноо, гүйлгээний утга болон төлөвийг шалгана. 

5. Дебит ба кредитийн нийлбэрийг харьцуулж хянана. 

5. Дансаар харах 

“Дансаар” харагдац нь журналын гүйлгээг данс тус бүрээр задалж, валют болон ханшийн мэдээлэлтэй хамт харуулна.

Зураг №2 дээр дараах үндсэн баганууд харагдана: 

• Дугаар 

• Багц 

• Огноо 

• Данс 

• Дансны нэр 

• Дансны ангилал 

• Валют 

• Ханш 

• Дебит дүн 

• Кредит дүн 

• Дебит дүн (MNT) 

• Кредит дүн (MNT) 

• Загвар 

5.1 Валютын мөрийг унших жишээ 

Зураг №2 дээр 110200001 “Харилцах - ХХБ - доллар” дансны мөр харагдаж байна. 

Үзүүлэлт	Зураг №2 дээрх жишээ
Валют	USD
Ханш	2,640
Дебит дүн	16,170
Дебит дүн (MNT)	42,688,800

Энд валютын дүнг ханшаар үржүүлж MNT дүн хэрхэн гарч байгааг шалгаж болно: 

16,170 USD × 2,640 ₮ = 42,688,800 ₮ 

6. Товчоо харах 

“Товчоо” харагдац нь дансны түвшинд эхний үлдэгдэл, тайлант хугацааны хөдөлгөөн болон эцсийн үлдэгдлийг нэгтгэн харуулна.

Зураг №3 дээр дараах баганууд харагдана: 

• Данс 

• Дансны нэр 

• Дансны ангилал 

• Валют 

• Эхний үлдэгдэл (Дебит) 

• Эхний үлдэгдэл (Кредит) 

• Тайлант хугацааны дүн (Дебит) 

• Тайлант хугацааны дүн (Кредит) 

• Эцсийн үлдэгдэл (Дебит) 

• Эцсийн үлдэгдэл (Кредит) 

6.1 Товчоог унших дараалал 

1. Шалгах хугацаагаа тогтооно. 

2. Дансны дугаар болон дансны нэрийг шалгана. 

3. Валютыг шалгана. 

4. Эхний үлдэгдлийн дебит/кредит дүнг харна. 

5. Тайлант хугацааны дебит/кредит хөдөлгөөнийг харна. 

6. Эцсийн үлдэгдлийг шалгана. 

7. Нийт мөрийн дүнгээр тайлангийн тэнцлийг хянана. 

Зураг №3-ийн жишээ
110200001 “Харилцах - ХХБ - доллар” данс USD валютаар харагдаж байна. Тайлант хугацааны дүнгийн хэсэгт 24,221,876.1 гэсэн утга харагдаж байгаа бөгөөд валютын дансны хөдөлгөөнийг товчоогоор хянах боломжтой.

7. Валютын гүйлгээ болон MNT дүнг ойлгох 

Журнал балансын “Дансаар” харагдац дээр валютын дансны хувьд валют, ханш, тухайн валютын дебит/кредит дүн болон MNT хөрвүүлсэн дүнг зэрэг харуулдаг.

7.1 Тооцооны үндсэн ойлголт 

• Валютын дүн × Ханш = MNT дүн 

• Жишээ: 16,170 USD × 2,640 = 42,688,800 MNT 

7.2 Хяналтын жишээ 

Хэрэв дансны мөрөнд USD валют, 2,640 ханш, 16,170 дебит дүн, 42,688,800 MNT дебит дүн харагдаж байвал дээрх үржвэрээр дүнг дахин шалгаж болно.

8. Дэлгэрэнгүй жишээ 

Жишээ 1 — Нийт журналын тэнцлийг шалгах 

Зураг №1-ийн нөхцөлөөр 2025.01.01–2025.12.31 хугацааг сонгосон гэж үзье. 

1. “Баримтаар” харагдацыг сонгоно. 

2. Нийт мөрийн тоог шалгана. 

3. Дебит нийт дүнг харна: 1,303,955,204.86 

4. Кредит нийт дүнг харна: 1,303,955,204.86 

5. Дебит ба кредит нийт дүн тэнцэж байгааг баталгаажуулна. 

Жишээ 2 — Тодорхой валютын дансны гүйлгээг шалгах 

1. “Дансаар” табыг сонгоно. 

2. 110200001 “Харилцах - ХХБ - доллар” дансны мөрийг олно. 

3. Валют USD эсэхийг шалгана. 

4. Ханш 2,640 эсэхийг шалгана. 

5. Дебит дүн 16,170 USD эсэхийг шалгана. 

6. MNT дүн 42,688,800 эсэхийг шалгана. 

7. 16,170 × 2,640 = 42,688,800 гэсэн тооцоогоор дүнг хянана. 

Жишээ 3 — Нэг дансны товчоог хянах 

1. “Товчоо” табыг сонгоно. 

2. Шалгах дансаа олно. 

3. Дансны ангилал болон валютыг шалгана. 

4. Эхний үлдэгдлийн дебит/кредитийг харна. 

5. Тайлант хугацааны дебит/кредит хөдөлгөөнийг харна. 

6. Эцсийн үлдэгдлийн дебит/кредитийг харна. 

7. Нийт дүнгийн мөртэй харьцуулж хянана. 

9. Шалгах дараалал 

Журнал балансын мэдээллийг тайлан болон дотоод хяналтад ашиглахын өмнө дараах дарааллаар шалгахыг зөвлөж байна. 

1. Огнооны эхлэх, дуусах хугацааг шалгах. 
2. Дансны шүүлт хийсэн эсэхийг шалгах. 
3. Баримтаар харахад нийт дебит ба кредитийг харьцуулах.
4. Дансаар харахад валют, ханш болон MNT дүнг шалгах.
5. Шаардлагатай валютын мөрөнд валютын дүн × ханш = MNT дүнг хянах.
6. Товчоогоор эхний үлдэгдэл, тайлант үеийн хөдөлгөөн, эцсийн үлдэгдлийг харьцуулах.
7. Зөрүү илэрвэл эхлээд огноо, дансны шүүлт болон тухайн гүйлгээний мэдээллийг дахин шалгах.

10. Анхаарах зүйлс 

• Огнооны хугацааг буруу сонговол тайлангийн дүн буруу харагдаж болно. 

• Дансны шүүлт сонгосон эсэхээс хамаарч харагдах мэдээлэл өөрчлөгдөнө. 

• “Баримтаар”, “Дансаар”, “Товчоо” нь нэг мэдээллийг өөр өөр түвшинд харуулдаг тул дүнг харьцуулахдаа ижил хугацаа болон ижил шүүлтийн нөхцөл ашиглана. 

• Валютын данс дээр валютын дүн болон MNT хөрвүүлсэн дүнг ялгаж уншина. 

• Ханшийг буруу ойлгож валютын дүнг шууд MNT дүн гэж үзэж болохгүй. 

• Дебит ба кредитийн нийт дүнг зөвхөн нэг мөрөөр бус нийт дүнгийн хэсгээр давхар хянана.

• Товчооны эхний болон эцсийн үлдэгдлийг тайлант хугацааны хөдөлгөөнтэй нь хамтад нь авч үзнэ. 

• Зөрүү илэрвэл эхлээд шүүлт, огноо, дансны сонголт болон валютын мөрийг шалгана. 

• Хэвлэхийн өмнө дэлгэц дээрх шүүлт болон харагдац зөв эсэхийг шалгана. 

11. Баталгаажуулах жагсаалт

№	Шалгах зүйл
1	☐ Огнооны хугацаа зөв сонгогдсон эсэх
2	☐ Дансны шүүлт зөв эсэх
3	☐ Баримтаар нийт дебит = нийт кредит эсэх
4	☐ Дансаар валют болон ханш зөв харагдаж байгаа эсэх
5	☐ Валютын дүн × ханш = MNT дүн тохирч байгаа эсэх
6	☐ Товчооны эхний үлдэгдэл шалгагдсан эсэх
7	☐ Тайлант хугацааны дебит/кредит шалгагдсан эсэх
8	☐ Эцсийн үлдэгдэл шалгагдсан эсэх
9	☐ Хэвлэхийн өмнө шүүлт болон харагдац шалгагдсан эсэх

12. Дүгнэлт 

Журнал баланс цэс нь журналд бүртгэгдсэн гүйлгээ, дансны үлдэгдэл болон тайлант үеийн хөдөлгөөнийг өөр өөр түвшинд хянах боломжийг олгодог бөгөөд мэдээллийг Баримтаар, Дансаар, Товчоо гэсэн гурван үндсэн хэлбэрээр харуулна. Баримтаар харах хэлбэр нь журналын гүйлгээг баримт тус бүрээр нь дэлгэрэнгүй харж, тухайн гүйлгээний мэдээлэл болон дүнгийн зөв эсэхийг шалгахад ашиглагдана.Дансаар харах хэлбэр нь данс тус бүрээр бүртгэгдсэн гүйлгээ, валютын дүн болон тухайн данстай холбоотой мэдээллийг нарийвчлан хянах боломжийг олгоно. Товчоо харах хэлбэр нь сонгосон хугацааны эхний үлдэгдэл- тайлант үеийн хөдөлгөөн-эцсийн үлдэгдэл зэргийг нэгтгэн харуулж, тухайн хугацааны санхүүгийн хөдөлгөөнийг ерөнхий байдлаар хянахад тохиромжтой. Ингэснээр хэрэглэгч журналын мэдээллийг гүйлгээний дэлгэрэнгүй түвшнээс эхлээд дансны мэдээлэл болон нийт үлдэгдлийн нэгтгэл хүртэл шаардлагатай түвшинд нь хянах боломжтой.

Холбоотой хэсгүүд