Импортын татан авалт

1. Зориулалт 

“Импортын татан авалт” цэс нь гадаад харилцагч байгууллагаас бараа материал худалдан авах эсхүл зээлээр бараа материал авах гүйлгээг бүртгэхэд ашиглагдана. Импортын үед байгууллагаас төлөх НӨАТ, гааль, гадаад болон дотоод тээвэр, бусад төлбөрүүд нь барааны өртөгт нөлөөлөх тул эдгээр зардлыг татан авалтын баримттай хамтатган бүртгэнэ.

Гол логик 
Барааны валютын үндсэн дүн + импорттой холбоотой хуваарилах зардлууд = барааны нийт өртөгт нөлөөлөх дүн.

2. Импортын татан авалтын жагсаалт 

Жагсаалтын цонхонд өмнө бүртгэсэн импортын татан авалтууд харагдана. Эх сурвалжид огноо, харилцагч, салбар, төлөвөөр шүүх болон жагсаалтын түвшинд нэмэлт шүүлт хийх боломжтой гэж заасан. 

1. Импортын татан авалтын жагсаалтыг нээнэ. 

2. Шаардлагатай огнооны хүрээг сонгоно. 

3. Харилцагч, салбар, төлөвийн шүүлтийг шаардлагатай үед ашиглана. 

4. Жагсаалтаас шалгах татан авалтыг сонгоно эсхүл шинэ баримт үүсгэнэ. 

3. Шинэ импортын татан авалт бүртгэх 

Шинэ импортын татан авалт бүртгэхэд үндсэн мэдээлэл, зардал хуваарилах мэдээлэл болон барааны жагсаалтыг бүрдүүлнэ. 

1. Шинэ импортын татан авалтын баримт үүсгэнэ. 
2. Салбар болон нийлүүлэгч байгууллагыг сонгоно. 
3. Харилцагчтай тооцоо нийлэх гүйлгээний дансыг сонгоно. 
4. Данснаас хамаарах валютын төрлийг шалгана. 
5. Татварын байгууллагад төлөх НӨАТ болон гаалийн татварын төлбөрийг төгрөгөөр оруулна. 
6. Гадаад тээвэр, дотоод тээвэр болон бусад зардлын мэдээллийг оруулна. 
7. Барааны жагсаалтад бараа, тоо хэмжээ, нэгж үнэ (валют)-г оруулна. 
8. Нийт дүн, хуваарилах зардал болон барааны өртгийг шалгана. 

4. Үндсэн хэсэг 

Эх сурвалжийн дагуу үндсэн хэсэгт салбар, нийлүүлэгч байгууллага, харилцагчтай тооцоо нийлэх гүйлгээний данс болон данснаас хамаарах валютын төрөл сонгогдоно. Мөн нийт тоо, дүнгүүд харагдах бөгөөд НӨАТ болон гаалийн татварын төлбөрийг төгрөгийн дүнгээр оруулна. 

5. Зардал хуваарилах хэсэг 

Импортын барааны өртөгт нөлөөлөх нэмэлт зардлыг тус хэсэгт бүртгэнэ. Эх сурвалжид дараах мэдээллүүдийг оруулснаар тооцоо тус бүрээр өглөг эсхүл авлагын бичилтүүд тухайн харилцагч тус бүрт суухыг заасан. 

• Гадаад тээврийн төлбөр тооцооны данс 
• Гадаад тээврийн төлбөрийн дүн — тухайн валют дээр 
• Гадаад тээвэрлэлт хийх харилцагч 
• Дотоод тээврийн төлбөр тооцооны данс 
• Дотоод тээврийн төлбөрийн дүн — тухайн валют дээр 
• Дотоод тээвэрлэлт хийх харилцагч 
• Дотоод тээвэрлэлтийн нэмэлт тэмдэглэл 
• Бусад зардлын төлбөр тооцооны данс 
• Бусад зардлын төлбөрийн дүн — тухайн валют дээр 

Анхаарах

Зардлын данс, дүн, харилцагчийг хооронд нь зөв уялдуулж оруулна. Учир нь эдгээр мэдээллээс харилцагч тус бүрийн өглөг/авлагын бичилт үүснэ.

6. Барааны жагсаалт ба өртөг 

Жагсаалт хэсэгт импортлох бараануудыг оруулж, тоо хэмжээ болон нэгж үнэ (валют)-г бүртгэнэ. Хуваарилах зардлууд бараа тус бүрийн өртөгт хуваарилагдсанаар нэгж барааны өртөг өснө. 

1. Барааг жагсаалтад нэмнэ. 
2. Бараа тус бүрийн тоо хэмжээг оруулна. 
3. Нэгж үнэ (валют)-г оруулна. 
4. Нийт валютын дүн болон төгрөгийн дүнг шалгана. 
5. НӨАТ, гааль, тээвэр болон бусад хуваарилах зардлын дүнг шалгана. 
6. Зардал хуваарилагдсаны дараах нэгж өртөг болон нийт өртгийг хянана. 

7. Төлөв ба засварлах зарчим 

Импортын татан авалтын төлөв нь “Татан авч байна” болон “Татан авсан” гэсэн төлөвтэй. Эх сурвалжийн дагуу “Татан авсан” төлөвт баталгаажсан гүйлгээнд өөрчлөлт хийх эсхүл устгах шаардлагатай бол эхлээд гүйлгээг цуцалж байж дараагийн өөрчлөлтийг хийнэ. 

Хяналтын зарчим

Баталгаажсан импортын татан авалтыг шууд засахгүй. Өөрчлөх шаардлагатай бол эхлээд цуцлах дарааллыг баримтална.

8. Журнал холбох 

Эх сурвалжид “Татан авч байна” төлөвтэй үед “Журнал холбох” үйлдлийг ашиглаж журналын гүйлгээ үүсэхээр тайлбарласан. Үүссэн журналын мэдээллийг татан авалтын дүн, зардлын мэдээлэл болон харилцагчийн тооцоотой тулган шалгана. 

1. Татан авалтын үндсэн болон барааны мэдээлэл бүрэн эсэхийг шалгана. 
2. НӨАТ, гааль, тээвэр болон бусад зардлын мэдээллийг шалгана. 
3. “Журнал холбох” үйлдлийг ажиллуулна. 
4. Үүссэн журналын мөрүүд, данс, харилцагч болон дүнг тулган шалгана. 

9. Хэвлэх / экспорт хийх 

Импортын татан авалтын баримтыг хэвлэх боломжтой бөгөөд PDF болон бусад төрөл рүү экспорт хийж болно. 

Хэвлэх жишээнд татан авалтын №44, огноо 2026.09.17, валют USD, ханш 3,595.62, нийт 20 ширхэг, валютын дүн 140.00 USD, төгрөгийн дүн 503,386.80, зардал 1,700,310.00, нийт өртөг 2,203,696.80 гэсэн мэдээлэл харагдаж байна. 

10. Тоон тооцооллын дэлгэрэнгүй жишээ 

Доорх жишээг эх сурвалжийн хэвлэх баримт дээрх бодит тоон мэдээллээр тайлбарлав. 

Жишээний дүгнэлт 
Энэ баримтад барааны анхны төгрөгийн дүн 503,386.80 ₮ боловч импорттой холбоотой 1,700,310.00 ₮ зардал нэмэгдсэнээр нийт өртөг 2,203,696.80 ₮, нэгж өртөг 110,184.84 ₮ болж байна. Энэ нь эх сурвалжид тайлбарласан “хуваарилах зардал барааны өртгийг өсгөнө” гэсэн логикийг тоогоор харуулж байна. 

11. Анхаарах зүйлс 

• Нийлүүлэгч, салбар, тооцоо нийлэх данс болон валютын сонголтыг бараа оруулахаас өмнө нягтална. 
• НӨАТ болон гаалийн татварын төлбөрийг эх сурвалжийн дагуу төгрөгийн дүнгээр оруулна. 
• Гадаад тээвэр, дотоод тээвэр, бусад зардлын данс, дүн, харилцагчийг буруу холбовол харилцагчийн өглөг/авлагын бичилтэд нөлөөлөх эрсдэлтэй. 
• Барааны тоо хэмжээ болон нэгж үнэ (валют)-г буруу оруулбал валютын дүн, төгрөгийн дүн, өртөг бүгдэд нөлөөлнө. 
• Хуваарилах зардал оруулсны дараа нэгж өртөг болон нийт өртгийг заавал шалгана. 
• “Татан авсан” төлөвт баталгаажсан гүйлгээг өөрчлөх/устгах бол эхлээд гүйлгээг цуцална. 
• Журнал холбосны дараа журналын данс, харилцагч, дүнг импортын баримттай тулгана. 
• Хэвлэх / PDF экспортын өмнө нийт тоо, валютын дүн, төгрөгийн дүн, зардал, нийт өртгийг дахин хянана. 

12. Баталгаажуулах жагсаалт

Холбоотой хэсгүүд