Худалдан авалтын буцаалт

1. Зориулалт 

“Худалдан авалтын буцаалт” цэс нь өмнө худалдан авсан бараа материалыг харилцагч байгууллага буюу нийлүүлэгч рүү буцаах гүйлгээг бүртгэхэд ашиглагдана. Буцаалтын мэдээллийг бараа тус бүрээр оруулж, төлөвийг баталгаажуулсны дараа журнал холбож дансны гүйлгээ үүсгэх боломжтой. 

Үндсэн логик: Буцаалтыг эхлээд бүртгэнэ → буцаах бараа, тоо хэмжээ болон үнийг шалгана → “Буцаалт хийсэн” төлөвт оруулна → журнал холбож дансны гүйлгээг шалгана → шаардлагатай бол баримтыг хэвлэнэ. 

2. Худалдан авалтын буцаалтын жагсаалт 

Жагсаалтын цонхонд өмнө бүртгэсэн худалдан авалтын буцаалтууд харагдана. Шүүлт хэсгээс огноо, харилцагч, салбар, төлөвөөр шүүж болох бөгөөд жагсаалтын хэсэгт мөн нэмэлт шүүлт ашиглаж болно. 

1. Худалдан авалтын буцаалт цэсийг нээнэ. 

2. Шаардлагатай огнооны хүрээг сонгоно. 

3. Харилцагч, салбар болон төлөвийн шүүлтийг шаардлагатай үед ашиглана. 

4. Жагсаалтаас шалгах буцаалтын гүйлгээг сонгоно. 

3. Шинэ буцаалт бүртгэх 

Шинэ буцаалт бүртгэхдээ буцаалт хамаарах салбар болон харилцагчийг сонгож, буцаах барааны мэдээллийг жагсаалтад оруулна. Эх сурвалжид харилцагчийн бүх барааг татах болон Excel-ээс татах боломжийг тодорхой дурдсан. 

1. “Шинэ” үйлдлээр буцаалтын баримт үүсгэнэ. 
2. Буцаалт хийх салбарыг сонгоно. 
3. Бараа буцаах харилцагч / нийлүүлэгчийг сонгоно. 
4. Барааг тохирох аргаар жагсаалтад оруулна. 
5. Буцаах бараа бүрийн тоо хэмжээ, үнэ, хөнгөлөлт, НӨАТ болон тайлбарыг шалгана. 
6. Мэдээлэл зөв бол буцаалтын төлөвийг “Буцаалт хийсэн” болгон баталгаажуулна. 

4. Бараа оруулах аргууд 

Арга	Хэзээ ашиглах	Үр дүн
Харилцагчийн бүх барааг татах	Сонгосон харилцагчийн бараануудыг бүхэлд нь оруулах үед	Тухайн харилцагчийн бүх бараа жагсаалтад нэмэгдэнэ.
Excel-с татах	Барааны мэдээллийг Excel ашиглан оруулах үед	Сонгосон харилцагчийн барааны мэдээллийг жагсаалтад нэмнэ.
Худалдан авалтаас бөглөх	Өмнөх худалдан авалтаас буцаах барааг сонгох үед	Сонгосон харилцагчийн худалдан авалтуудаас сонгон буцаалтыг хурдан бөглөнө.

5. Барааны мөрийн мэдээлэл 

Бараа жагсаалтад орсны дараа мөр тус бүрийн мэдээллийг шалгаж буцаах бодит утгаар засна. Дараах мэдээлэл голлон ашиглагдана. 

• Үлдэгдэл — барааг жагсаалтад нэмэх үеийн үлдэгдэл харагдана. 

• Тоо хэмжээ — анхдагч утга 0; хэрэглэгч буцаах бодит тоо хэмжээг оруулна. 

• Үнэ — харилцагч дээр бүртгэсэн тухайн барааны худалдан авах үнэ гарч ирнэ. Үндсэн үнийг өөрчлөх шаардлагатай бол “Худалдан авах үнэ” хэсэгт өөрчлөлт хийнэ.

• % — хэдэн хувийн хөнгөлөлтөөр авч байсныг оруулах боломжтой. 

• НӨАТ эсэх — бараа НӨАТ-тай бөгөөд харилцагч НӨАТ төлөгч бол анхдагчаар сонгогдож болно; хэрэглэгч сонголтыг болиулж болно.

• Тайлбар — буцаалтын талаар нэмэлт мэдээлэл оруулж болно. 

6. Төлөв ба засварлах зарчим 

Буцаалтын төлөв нь “Буцаалт хийж байна” болон “Буцаалт хийсэн” гэсэн хоёр үндсэн төлөвтэй. “Буцаалт хийсэн” төлөвт орсон гүйлгээнд өөрчлөлт хийх эсхүл устгах шаардлагатай бол эхлээд гүйлгээг цуцална. 

7. Бусад функцууд 

• Журнал холбох — дансны гүйлгээ үүсгэхийн өмнө төлөвийг “Буцаалт хийсэн” болгоод “Журнал холбох” товчийг ашиглана. 
• Бараанаас сонгох — шинэ худалдан авалтын буцаалт хийх үед сонгосон нийлүүлэгчийн барааг хурдан сонгоход ашиглана. 
• Худалдан авалтаас бөглөх — сонгосон харилцагчийн өмнөх худалдан авалтуудаас сонгож, барааны буцаалтыг хурдан бөглөхөд ашиглана. 

8. Журнал холбох 

Буцаалтын дансны гүйлгээг үүсгэхийн тулд эхлээд буцаалтыг “Буцаалт хийсэн” төлөвт оруулна. Дараа нь “Журнал холбох” үйлдлийг ажиллуулна. Үүссэн журналын мэдээлэл харагдах бөгөөд хэрэглэгч шаардлагатай тохиолдолд дансыг сольж хадгалах боломжтой. 

1. Буцаалтын төлөв “Буцаалт хийсэн” болсон эсэхийг шалгана. 
2. “Журнал холбох” функцийг ажиллуулна. 
3. Үүссэн дансны гүйлгээг шалгана. 
4. Шаардлагатай бол дансыг сольж, зөв мэдээллээр хадгална. 

9. Хэвлэх / экспорт хийх 

Буцаалтын баримтыг хэвлэх боломжтой. Мөн эх сурвалжид PDF болон бусад төрөл рүү экспорт хийх боломжтой гэж заасан. 

Хэвлэх баримтын жишээнд буцаалтын дугаар, төлөв, худалдан авсан салбар, регистр, үнэ, нийлүүлэгч, нийлүүлэгчийн регистр, огноо, барааны код, нэр, нэгж, тоо, нэгж үнэ, нийт үнэ, хөнгөлөлт, НӨАТ болон нийт дүн зэрэг мэдээлэл харагдаж байна. 

10. Дэлгэрэнгүй жишээ 

Жишээ: Нийлүүлэгчээс өмнө авсан 3 нэр төрлийн бараанаас тодорхой хэмжээг буцаах шаардлага гарсан гэж үзье. Энэ жишээ нь системийн ашиглалтын дарааллыг ойлгуулах зориулалттай бөгөөд тоон утга нь тайлбарын жишээ болно. 

1. Худалдан авалтын буцаалтын жагсаалтаас “Шинэ” буцаалт үүсгэнэ. 
2. Буцаалт хийх салбар болон нийлүүлэгчийг сонгоно. 
3. “Худалдан авалтаас бөглөх” эсхүл бараа татах боломжуудаас тохирохыг ашиглан буцаах барааг жагсаалтад оруулна. 
4. Жагсаалтад орсон бараа бүрийн үлдэгдлийг шалгаж, буцаах тоо хэмжээг 0-ээс бодит тоонд өөрчилнө. 
5. Худалдан авах үнэ, хөнгөлөлтийн хувь, НӨАТ-ын сонголт болон тайлбарыг шалгана. 
6. Мэдээлэл зөв бол төлөвийг “Буцаалт хийсэн” болгоно. 
7. “Журнал холбох” үйлдлээр дансны гүйлгээг үүсгэж, дансуудыг нягтална. 
8. Шаардлагатай бол буцаалтын баримтыг хэвлэх эсхүл PDF хэлбэрээр экспортлоно. 

Жишээ шалгалт: Хэрэв буцаах барааны тоо хэмжээ анх 0 байвал заавал бодит буцаах тоогоор өөрчилсөн эсэх, НӨАТ-ын сонголт зөв эсэх, мөн баталгаажуулсны дараа журнал зөв холбогдсон эсэхийг нягтална.

11. Анхаарах зүйлс 

• Буцаалт бүртгэхдээ салбар болон харилцагч / нийлүүлэгчийг зөв сонго. Барааны сонголт сонгосон харилцагчтай уялдана. 
• Барааны тоо хэмжээ анхдагчаар 0 байж болох тул буцаах бодит тоог оруулаагүй орхихоос сэргийл. 
• Барааг жагсаалтад нэмэх үеийн үлдэгдлийг шалгаж, буцаах тоо хэмжээг үлдэгдэлтэй тулган нягтал. 
• Үнэ нь харилцагч дээр бүртгэсэн худалдан авах үнээс гарч ирдэг. Үндсэн үнийг өөрчлөх шаардлагатай бол “Худалдан авах үнэ” хэсэгт өөрчлөлт хийнэ. 
• НӨАТ-ын сонголтыг болиулбал тухайн буцаалтын НӨАТ-ын дансанд гүйлгээ хийгдэхгүй тул татварын нөхцөлийг зөв шалга. 
• “Буцаалт хийсэн” төлөвтэй гүйлгээг өөрчлөх эсхүл устгах бол эхлээд гүйлгээг цуцална. 
• Журнал холбохын өмнө төлөв “Буцаалт хийсэн” болсон эсэхийг шалга. 
• Журнал үүссэний дараа дансны мэдээллийг нягтал; эх сурвалжийн дагуу хэрэглэгч дансыг сольж хадгалах боломжтой. 
• Өмнөх худалдан авалтаас буцаалт хийж байгаа бол “Худалдан авалтаас бөглөх” функцийг ашиглах нь тухайн харилцагчийн худалдан авалтаас барааг сонгоход тохиромжтой. 
• Хэвлэхээс өмнө нийлүүлэгч, огноо, барааны тоо хэмжээ, үнэ, НӨАТ болон нийт дүнг баримттай тулган шалга. 

12. Баталгаажуулах жагсаалт

№	Шалгах зүйл	Тэмдэглэгээ
1	Зөв салбар сонгосон эсэх	☐
2	Зөв харилцагч / нийлүүлэгч сонгосон эсэх	☐
3	Буцаах бараанууд зөв сонгогдсон эсэх	☐
4	Барааны үлдэгдлийг шалгасан эсэх	☐
5	Буцаах тоо хэмжээ 0 биш, бодит тоогоор оруулсан эсэх	☐
6	Худалдан авах үнэ зөв эсэх	☐
7	Хөнгөлөлтийн хувь зөв эсэх	☐
8	НӨАТ-ын сонголт зөв эсэх	☐
9	Шаардлагатай тайлбар оруулсан эсэх	☐
10	Төлөвийг “Буцаалт хийсэн” болгосон эсэх	☐
11	Журнал холбож, дансны гүйлгээг шалгасан эсэх	☐
12	Хэвлэх / экспортлох баримтын нийт дүн зөв эсэх	☐

Дүгнэлт: Худалдан авалтын буцаалтыг зөв бүртгэх үндсэн зарчим нь зөв нийлүүлэгч, зөв бараа, зөв тоо хэмжээ болон НӨАТ-ын нөхцөлийг шалгаж, гүйлгээг “Буцаалт хийсэн” төлөвт баталгаажуулсны дараа журналын гүйлгээг нягтлан холбох явдал юм.  

Холбоотой хэсгүүд