Ханшийн тэгшитгэл 

Ханш тэгшитгэх үед тусгайлан анхаарах зүйлс
• Тэгшитгэл хийх дансаа буруу сонговол тухайн дансны валютын үлдэгдлийн тэгшитгэл буруу хийгдэх эрсдэлтэй.

• Огноо болон ханш хоорондоо уялдаатай тул огноог өөрчилсний дараа системийн харуулж буй ханшийг дахин шалгана.

• Ханшийг гараар өөрчилсөн бол хадгалахаас өмнө оруулсан утгаа дахин нягтална.

• Ханш өсөх болон буурахаас хамааран тэгшитгэлийн үр дүн өөрчлөгдөх тул ашиг/алдагдлын үр дүнг заавал шалгана.

• “Тэгшитгэсэн” төлөвт хадгалахаас өмнө журнал холбогдсон эсэхийг шалгах нь заавал мөрдөх дараалал юм.

• Тэгшитгэсэн төлөвтэй гүйлгээг засварлах эсхүл устгах шаардлагатай бол эхлээд цуцална.

1. Зориулалт 

Ханшийн тэгшитгэл нь данс тус бүр дээр валютын ханшийн зөрүүг тэгшитгэх зориулалттай. Тухайн валютын ханш нь дээд хэсэгт сонгосон огнооноос хамаарч харагдах бөгөөд хэрэглэгч шаардлагатай тохиолдолд ханшийг гараас өөрчлөх боломжтой. 

Үндсэн зорилго
Тухайн дансны валютын ханшийг сонгосон огнооны ханштай уялдуулан тэгшитгэж, ханшийн өөрчлөлтөөс үүсэх ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэлийг хийх.

  • Данс тус бүр дээр ханшийн тэгшитгэл хийх 

  • Сонгосон огноонд хамаарах валютын ханшийг харах 

  • Шаардлагатай бол ханшийг гараас өөрчлөх 

  • Ханшийн өөрчлөлтөөс хамаарах ашиг/алдагдлыг тэгшитгэх 

  • Тэгшитгэлтэй холбоотой журналыг холбож баталгаажуулах 

2. Ханшийн тэгшитгэлийн цонхны бүтэц 

Ханшийн тэгшитгэлийн ажиллагааг үндсэндээ жагсаалт болон ханш тэгшитгэх дэлгэрэнгүй цонхоор гүйцэтгэнэ. Эхний зурагт жагсаалт, дээд хэсгийн шүүлтүүр болон “Шинэ” үйлдэл харагдана.

Зураг №1. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалт 
Ажлын ерөнхий дараалал
Жагсаалт → Шинэ → Данс сонгох/ханшийг шалгах → Шаардлагатай бол ханшийг өөрчлөх → Журналыг холбох → Тэгшитгэсэн төлөвт хадгалах.

3. Ханшийн тэгшитгэлийн дансны тохиргоо 

Ханшийн тэгшитгэлийн ашиг, алдагдлын дансны тохиргоог Ерөнхий журнал → Тохиргоо → Татвар & Санхүү хэсэгт хийдэг. Системээс эдгээр дансуудыг анхдагч байдлаар тохируулж өгсөн байдаг бөгөөд ханшийн тэгшитгэл хийхээс өмнө байгууллагын ашиглах дансны тохиргоог шалгах нь чухал.  

Энэ тохиргоо нь ханшийн тэгшитгэлээс үүсэх ашиг, алдагдлыг аль дансанд бүртгэхийг тодорхойлох үндсэн тохиргоо юм. 

Тохиргоонд дараах ханшийн тэгшитгэлийн дансууд харагдана: 

• Бодит ашиг — ханшийн тэгшитгэлийн бодит ашигт хамаарах данс. 

• Бодит алдагдал — ханшийн тэгшитгэлийн бодит алдагдалд хамаарах данс. 

• Бодит бус ашиг — ханшийн тэгшитгэлийн бодит бус ашигт хамаарах данс. 

• Бодит бус алдагдал — ханшийн тэгшитгэлийн бодит бус алдагдалд хамаарах данс. 

• Ашиг үеийн МХХ — системийн тохиргоонд харуулсан ашиг үеийн МХХ данс. 

• Алдагдал үеийн МХХ — системийн тохиргоонд харуулсан алдагдал үеийн МХХ данс. 

Зураг №3. Тохиргоо → Татвар & Санхүү хэсгийн ханшийн тэгшитгэлийн дансны тохиргоо 

Зурагт харагдаж буй жишээнд системийн тохиргоонд ханшийн тэгшитгэлийн ашиг, алдагдлын дансууд урьдчилан тохируулагдсан байна. Тухайлбал Бодит ашиг, Бодит алдагдал, Бодит бус ашиг, Бодит бус алдагдал гэсэн дансны талбарууд тус тус харагдана. Эдгээр нь тухайн ханшийн тэгшитгэлийн үр дүнг холбогдох дансанд бүртгэхэд ашиглагдана. 

Шалгах дараалал: 

  1. Ерөнхий журналын Тохиргоо хэсэг рүү орно.
  2. Татвар & Санхүү хэсгийг сонгоно. 
  3. Ханшийн тэгшитгэл хэсгээс ашиг, алдагдлын дансны тохиргоог шалгана. 
  4. Системийн анхдагч тохиргоо тухайн байгууллагын ашиглах данстай нийцэж байгаа эсэхийг нягтална.
  5. Тохиргоо зөв бол ханшийн тэгшитгэл хийх ажиллагааг үргэлжлүүлнэ.

Тохиргоо ба ханш тэгшитгэх ажиллагааны жишээ 

Жишээ: Системийн тохиргоонд Бодит ашиг = 530102000, Бодит алдагдал = 530103000, Бодит бус ашиг = 530100000, Бодит бус алдагдал = 530101000 гэж тохируулагдсан байлаа гэж үзье. Ханшийн тэгшитгэл хийх үед системээс гарсан үр дүнгийн төрлөөс хамааран холбогдох тохиргооны дансыг ашиглана.

Дараа нь 10,000 USD-ийн үлдэгдэлтэй дансыг 3,400₮/USD-оос 3,500₮/USD ханшаар тэгшитгэх жишээ авъя. Эхний үнэлгээ 34,000,000₮, шинэ үнэлгээ 35,000,000₮ болж, 1,000,000₮-ийн зөрүү үүснэ. Энэ зөрүүг системийн тэгшитгэлийн үр дүнгээр ашиг эсхүл алдагдалд хамааруулж, тохиргоонд заасан холбогдох данстай уялдуулан журналд тусгана. 

Анхаарах
Дээрх дансны дугаарууд нь хавсаргасан дэлгэцийн зурагт харагдаж буй тохиргооны жишээ юм. Тэгшитгэл хийхийн өмнө өөрийн байгууллагын систем дээр харагдаж буй дансны тохиргоог заавал шалгана.

4. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалт 

Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалтын дээд хэсэгт шүүлтүүр байрлана. Хэрэглэгч шаардлагатай мэдээллээр жагсаалтыг шүүн харах боломжтой.

  1. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалт руу орно. 

  2. Дээд хэсгийн шүүлтүүрээс шаардлагатай нөхцөлийг сонгон хайна. 

  3. Өмнө бүртгэгдсэн ханшийн тэгшитгэлүүдийг жагсаалтаас шалгана. 

  4. Шинээр тэгшитгэл үүсгэх бол дээд хэсгийн “Шинэ” товчийг дарна. 

Анхаарах
Жагсаалтаас өмнөх тэгшитгэлийг сонгохдоо тухайн гүйлгээний төлөвийг шалгаарай. Тэгшитгэсэн төлөвтэй гүйлгээнд засварлах/устгах боломж хязгаарлагдана.

5. Шинэ ханшийн тэгшитгэл үүсгэх 

Шинээр ханшийн тэгшитгэл хийх үед жагсаалтын дээд хэсэгт байрлах “Шинэ” товчийг дарж ханш тэгшитгэх цонх руу орно. 

  1. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалтад орно. 

  2. Дээд хэсгийн “Шинэ” товчийг дарна. 

  3. Ханш тэгшитгэх цонх нээгдэнэ. 

  4. Тухайн дансны ханшийн тэгшитгэлийг хийх мэдээллийг шалгана. 

6. Ханш тэгшитгэх үндсэн үйлдэл

 Данс тус бүр дээр ханшийн тэгшитгэл хийнэ. Дээд хэсэгт сонгосон огнооноос хамаарч тухайн валютын ханш харагдана. Хэрэглэгч ханшийг гараас өөрчлөх боломжтой бөгөөд сонгосон ханшаас хамааран ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл хийгдэнэ. 

Зураг №2. Ханш тэгшитгэх цонх 

  1. Тэгшитгэх дансаа шалгана. 

  2. Тэгшитгэлийн огноог шалгана. 

  3. Сонгосон огноонд харагдаж буй валютын ханшийг шалгана. 

  4. Шаардлагатай бол ханшийг гараас өөрчилнө. 

  5. Ханшийн өөрчлөлтөөс үүсэх тэгшитгэлийн үр дүнг хянана. 

Ханш тэгшитгэх үйл ажиллагааг дараах дарааллаар гүйцэтгэнэ:

1. Тэгшитгэл хийх дансаа сонгоно. Ханшийн тэгшитгэл нь данс тус бүр дээр хийгддэг тул тухайн гүйлгээнд хамрагдах дансыг зөв сонгож шалгана.

2. Тэгшитгэлийн огноог сонгоно. Дээд хэсэгт сонгосон огнооноос хамаарч тухайн валютын ханш системд харагдана.

3. Валютын ханшийг шалгана. Системээс тухайн сонгосон огноонд хамаарах ханшийг харуулна. 

4. Шаардлагатай бол ханшийг гараар өөрчилнө. Эх материалд зааснаар хэрэглэгч ханшийг гараас өөрчлөх боломжтой.

5. Ханшийн тэгшитгэлийн үр дүнг хянана. Сонгосон ханшаас хамаарч тухайн дансанд ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл хийгдэнэ.

6. Холбогдох журналаа сонгон холбоно. “Тэгшитгэсэн” төлөвт хадгалахаас өмнө журналыг холбосон байх шаардлагатай.

7. Бүх мэдээллийг дахин шалгасны дараа тэгшитгэлийг баталгаажуулна. 

Ханшийн тэгшитгэлийн үр дүнг ойлгох жишээ 

Жишээ 1 — Ханш өссөн тохиолдол: Байгууллага USD валюттай дансны үлдэгдэлтэй гэж үзье. Тэгшитгэлийн эхний ханш 3,400₮/USD, тэгшитгэх өдрийн ханш 3,500₮/USD байлаа. 

• Валютын үлдэгдэл: 10,000 USD 

• Эхний ханш: 3,400₮/USD 

• Тэгшитгэх ханш: 3,500₮/USD 

• Эхний төгрөгийн үнэлгээ: 10,000 × 3,400 = 34,000,000₮ 

• Шинэ төгрөгийн үнэлгээ: 10,000 × 3,500 = 35,000,000₮ 

• Ханшийн зөрүү: 1,000,000₮ 

Энэ нь ханшийн өөрчлөлтөөс үүссэн зөрүүг тэгшитгэх жишээ юм. NEXT ERP-д тухайн дансны тэгшитгэж буй ханшаас хамааран ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл хийгдэнэ. Дээрх тооцоо нь тайлбарын жишээ бөгөөд бодит дансны мэдээллийг орлохгүй. 

Жишээ 2 — Ханш буурсан тохиолдол: Ижил 10,000 USD үлдэгдэлтэй боловч эхний ханш 3,500₮/USD, тэгшитгэх ханш 3,400₮/USD болсон гэж үзье. 

• Эхний төгрөгийн үнэлгээ: 10,000 × 3,500 = 35,000,000₮ 

• Шинэ төгрөгийн үнэлгээ: 10,000 × 3,400 = 34,000,000₮ 

• Ханшийн зөрүү: 1,000,000₮-ийн бууралт 

Иймээс ханшийн чиглэлээс шалтгаалан тэгшитгэлийн үр дүн ашиг эсхүл алдагдал байж болно. Системийн дэлгэц дээрх бодит үр дүнг баталгаажуулахаас өмнө заавал шалгана. 

Жишээ 3 — Журнал холболтын дараалал: Ханшийн тэгшитгэлийн мэдээллийг бүрэн оруулсны дараа холбогдох журналаа сонгож холбоно. Журнал холбогдоогүй байхад “Тэгшитгэсэн” төлөвт хадгалах нь эх материалд заасан шаардлагад нийцэхгүй. 

8. Тэгшитгэлтэй холбоотой журналыг холбосны дараа тэгшитгэсэн төлөвт хадгална. 

Чухал логик
Ханшийн тэгшитгэл нь данс тус бүр дээр хийгддэг. Иймээс нэг дансны тэгшитгэлийг нөгөө дансны мэдээлэлтэй андуурахгүй байх нь чухал.

7. Журнал холбох

Эх материалд зааснаар ханшийн тэгшитгэлийг “Тэгшитгэсэн” болгож хадгалахаас өмнө журналыг холбосон байх шаардлагатай. 

Зураг №4. Журнал холболт болон тэгшитгэлийн төлөв харагдах хэсэг 

  1. Ханшийн тэгшитгэлийн мэдээллийг бүрэн шалгана. 

  2. Тухайн тэгшитгэлтэй холбоотой журналыг холбоно. 

  3. Журнал холбогдсон эсэхийг дахин шалгана. 

  4. Дараа нь гүйлгээг “Тэгшитгэсэн” төлөвт оруулж хадгална. 

Заавал анхаарах
Тэгшитгэсэн болгож хадгалахаас өмнө журналаа холбосон байх шаардлагатай. Журнал холболт хийгдээгүй байхад тэгшитгэлийг баталгаажуулах гэж оролдохоос зайлсхий.

8. Гүйлгээний төлөв ба засварлах/устгах 

Ханшийн тэгшитгэлийн гүйлгээ нь 2 төлөвтэй байна. 

Төлөв 

Боломж 

Тэгшитгэл хийгдэж байна 

Гүйлгээг засварлах эсхүл устгах боломжтой. 

Тэгшитгэсэн 

Шууд засварлах эсхүл устгах боломжгүй эхлээд цуцална. 

  1. Жагсаалтаас шаардлагатай тэгшитгэлийг сонгоно. 

  2. Төлөвийг шалгана. 

  3. Хэрэв “Тэгшитгэсэн” төлөвтэй бол эхлээд цуцална. 

  4. Цуцалсны дараа шаардлагатай засвар эсхүл устгалын үйлдлийг хийнэ. 

Санамж
Тэгшитгэсэн төлөв нь гүйлгээг эцэслэсэн төлөв тул засвар хийх шаардлагатай үед эхлээд цуцлах дарааллыг баримтална.

9. Дэлгэрэнгүй жишээ 

Доорх нь системийн дэлгэцийн тодорхой талбаруудыг шинээр зохиосон жишээ биш, харин ханшийн тэгшитгэлийн ажиллагааны логикийг ойлгоход зориулсан жишээ юм.

Жишээ нөхцөл
Байгууллага гадаад валютын дансны үлдэгдлийг тухайн өдрийн ханшаар тэгшитгэх шаардлагатай болсон гэж үзье.

  1. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалт руу орно. 

  2. Дээд хэсгийн шүүлтүүрээр шаардлагатай гүйлгээг шалгана эсхүл шинэ тэгшитгэл хийх бол “Шинэ” товчийг дарна. 

  3. Тэгшитгэх дансаа сонгон шалгана. 

  4. Тэгшитгэлийн огноог сонгоно. Систем тухайн огнооноос хамаарах валютын ханшийг харуулна. 

  5. Харагдсан ханшийг нягтална. Хэрэв байгууллагын шаардлагаар өөр ханш ашиглах бол ханшийг гараас өөрчилнө.

  6. Ханшийн өөрчлөлтөөс шалтгаалах ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл үүсэх логикийг шалгана. 

  7. Тэгшитгэлтэй холбоотой журналыг холбоно. 

  8. Журнал холбогдсоны дараа “Тэгшитгэсэн” төлөвт хадгална. 

  9. Эцэст нь жагсаалтаас гүйлгээний төлөвийг шалгана. 

Жишээ тооцооны ойлголт 

Үзүүлэлт 

Жишээ 

Гадаад валютын үлдэгдэл 

10,000 USD 

Өмнөх ханш 

3,450₮ / USD 

Тэгшитгэх ханш 

3,500₮ / USD 

Энэ жишээнд ханш өссөн тул тухайн дансны төгрөгөөр илэрхийлэгдэх үнэ цэнэ өөрчлөгдөнө. NEXT ERP-д тухайн дансны тэгшитгэж буй ханшаас хамааран ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл хийгдэнэ. Дээрх тоонууд нь зөвхөн ойлголтын жишээ бөгөөд байгууллагын бодит данс, огноо, ханшаар солино.

Жишээ — NEXT ERP дээр ханш тэгшитгэх ажлын бүрэн дараалал 

  1. Ханшийн тэгшитгэлийн жагсаалт руу орно. 

  1. Шинэ тэгшитгэл хийх бол дээд хэсгийн “Шинэ” товчийг дарна. 

  1. Ханш тэгшитгэх цонхонд тэгшитгэл хийх дансаа сонгон шалгана. 

  1. Тэгшитгэлийн огноог сонгоно. 

  1. Сонгосон огнооноос хамаарч системээс харуулсан валютын ханшийг шалгана. 

  1. Хэрэв шаардлагатай бол ханшийг гараар өөрчилнө. 

  1. Ханшийн өөрчлөлтөөс үүсэх ашиг/алдагдлын тэгшитгэлийн үр дүнг шалгана. 

  1. Тэгшитгэлтэй холбоотой журналаа холбоно. 

  1. Журнал холбогдсон эсэхийг шалгана. 

  1. Гүйлгээг “Тэгшитгэсэн” төлөвт оруулж хадгална. 

  1. Жагсаалт руу буцаж, гүйлгээний төлөвийг дахин шалгана. 

Тооцооны жишээ: 10,000 USD валютын үлдэгдэлтэй дансны эхний үнэлгээ 34,000,000₮ (3,400₮/USD) байсан бөгөөд тэгшитгэх ханш 3,500₮/USD болсон гэж үзвэл шинэ үнэлгээ 35,000,000₮ болно. Зөрүү нь 1,000,000₮ байна. Энэ жишээ нь ханшийн өөрчлөлт тэгшитгэлийн үр дүнд хэрхэн нөлөөлөхийг ойлгуулах зорилготой. 

Анхаарах
Бодит систем дээрх ашиг/алдагдлын дүн, дансны сонголт, журнал болон бусад мэдээллийг тухайн байгууллагын бодит бүртгэлээр шалгаж байж баталгаажуулна.

10. Анхаарах зүйлс 

  • Ханшийн тэгшитгэлийг данс тус бүр дээр хийдэг тул буруу данс сонгоогүй эсэхийг шалгах.

  • Тэгшитгэлийн огноо зөв эсэхийг шалгах. Огнооноос хамаарч харагдах валютын ханш өөрчлөгдөнө.

  • Системээс харуулсан ханшийг шууд ашиглахаас өмнө тухайн өдрийн шаардлагатай ханш мөн эсэхийг нягтлах.

  • Шаардлагатай бол ханшийг гараас өөрчилж болох боловч ямар үндэслэлээр өөрчилснөө байгууллагын дотоод журмын дагуу баримтжуулах.

  • Ханшийн өөрчлөлтөөс хамааран ашиг эсхүл алдагдлын тэгшитгэл үүсэх тул үр дүнг хяналгүйгээр баталгаажуулахгүй байх.

  • Тэгшитгэсэн болгож хадгалахаас өмнө журналыг заавал холбох. 

  • Тэгшитгэсэн төлөвтэй гүйлгээг шууд засварлах/устгах боломжгүй эхлээд цуцлах шаардлагатай.

  • Засвар хийсний дараа шаардлагатай бол журналаа дахин шалгаж, тэгшитгэлийн төлөвийг нягтлах. 

  • Нэг дансны ханшийн тэгшитгэлийг өөр дансны гүйлгээтэй андуурахгүй байх. 

11. Баталгаажуулах жагсаалт

  • ☐ Тэгшитгэх данс зөв эсэх 

  • ☐ Тэгшитгэлийн огноо зөв эсэх 

  • ☐ Валют зөв эсэх 

  • ☐ Системээс харуулсан ханш зөв эсэх 

  • ☐ Гараар ханш өөрчилсөн бол зөв ханш оруулсан эсэх 

  • ☐ Ханшийн тэгшитгэлийн үр дүнг шалгасан эсэх 

  • ☐ Холбогдох журнал сонгогдсон/холбогдсон эсэх 

  • ☐ Гүйлгээний төлөв зөв эсэх 

  • ☐ Тэгшитгэсэн гүйлгээнд засвар хийх бол эхлээд цуцлах дарааллыг мөрдсөн эсэх 

12. Дүгнэлт 

NEXT ERP-ийн ханшийн тэгшитгэл нь данс тус бүрийн валютын ханшийг сонгосон огноотой уялдуулан тэгшитгэх ажиллагааг гүйцэтгэнэ. Үндсэн дараалал нь жагсаалтаас шинэ тэгшитгэл үүсгэх, данс болон огноог шалгах, ханшийг хянах/шаардлагатай бол өөрчлөх, журналаа холбох, дараа нь тэгшитгэсэн төлөвт оруулах явдал юм. 

Холбоотой хэсгүүд