Бараа материалын орлого / зарлага

1. Зориулалт

Бараа материалын орлого/зарлагын цонх нь бараа материалын үлдэгдлийг нэмэгдүүлэх, бууруулахтай холбоотой гүйлгээг бүртгэх, шалгах, баталгаажуулахад ашиглагдана. Энэ цонхоор дараах төрлийн гүйлгээг хийх боломжтой:

Орлогын гүйлгээ
Зарлагын гүйлгээ
Нэмж тохируулах
Хасаж тохируулах

2. Цонхны бүтэц

Бараа материалын гүйлгээний дэлгэрэнгүй цонх нь мэдээллийг дараах үндсэн хэсгүүдээр зохион байгуулна:

Үндсэн хэсэг – гүйлгээний ерөнхий мэдээлэл, огноо, ажилтан, нийт дүн болон төлөвийг тодорхойлно.
Барааны журнал нэмэлт хэсэг – гүйлгээнд хамрагдах бараа, салбар, тоо хэмжээ, өртөг, үнэ, НӨАТ зэрэг мэдээллийг бүртгэнэ.
Журнал хэсэг – тухайн гүйлгээний санхүүгийн журналын бичилтийг хянан харах хэсэг.

3. Гүйлгээний жагсаалт

Бараа материалын орлого/зарлагын жагсаалтын цонхонд бүртгэгдсэн гүйлгээнүүдийг дугаар, огноо, ажилтан, нийт тоо, нийт өртөг, нийт дүн, гүйлгээний утга болон төлөвийн мэдээллээр харах боломжтой.

*Зураг 1. Бараа материалын орлого/зарлагын жагсаалт*

Зөвлөмж

Барааны жагсаалт хэсэгт улаан өнгөөр харагдаж байгаа мөрүүд нь тухайн мөрийн мэдээлэл хадгалагдаагүй байгааг илэрхийлнэ. Гүйлгээг баталгаажуулахын өмнө улаан мөр байгаа эсэхийг шалгана уу.

4. Шинэ гүйлгээ бүртгэх

Шинэ гүйлгээ үүсгэхдээ эхлээд гүйлгээний ерөнхий мэдээллийг бөглөж, дараа нь барааны журналын мөрүүдийг нэмнэ. Шаардлагатай мэдээллүүдийг бүрэн оруулсны дараа гүйлгээний төлөвийг шалгаж, баталгаажуулна.

4.1 Үндсэн хэсэг

Үндсэн хэсэгт тухайн гүйлгээний ерөнхий мэдээлэл байрлана. ✱ тэмдэглэгээтэй талбаруудыг заавал бөглөнө.

Талбар	Тайлбар	Нэмэлт
Дугаар	Гүйлгээ хадгалагдах үед системээс үүсгэх гүйлгээний дугаар.	Гараар оруулах шаардлагагүй. Систем автоматаар дугаарлана.
Огноо ✱	Гүйлгээ хийгдсэн бодит огноо.	Заавал сонгоно. Систем тухайн өдрийн огноог анхдагч байдлаар харуулах бөгөөд шаардлагатай бол өөрчилж болно.
Ажилтан	Гүйлгээ хийж буй ажилтны мэдээлэл.	Системд нэвтэрсэн ажилтны мэдээллээр бөглөгдөнө.
Нийт тоо ✱	Гүйлгээнд хамрагдсан барааны нийт тоо хэмжээ.	Барааны жагсаалтын “Тоо” талбаруудын нийлбэрээр харагдана.
Нийт өртөг ✱	Гүйлгээнд хамрагдсан барааны нийт өртөг.	Барааны жагсаалтын өртгийн мэдээллээс тооцогдон харагдана.
Нийт дүн ✱	Гүйлгээний нийт мөнгөн дүн.	Барааны жагсаалтын “Нийт дүн” талбаруудын нийлбэрээр харагдана.
Гүйлгээний утга	Тухайн гүйлгээтэй холбоотой тайлбар, утга.	Заавал бөглөхгүй. Шаардлагатай бол гараар оруулна.
Төлөв ✱	Гүйлгээний баталгаажуулалтын төлөв	Гүйлгээ хийгдэж буй төлөвт өөрчлөх боломжтой. “Хийсэн” төлөвт шилжүүлсний дараа гүйлгээг өөрчлөх боломжгүй.

Анхаарах

Гүйлгээг “Хийсэн” төлөвт шилжүүлэхийн өмнө огноо, салбар, бараа, тоо хэмжээ, өртөг, үнэ болон НӨАТ-ийн мэдээллийг сайтар шалгана уу. “Хийсэн” төлөвт орсон гүйлгээг өөрчлөх боломжгүй.

4.2 Барааны журнал нэмэх

Үндсэн мэдээллийг оруулсны дараа гүйлгээнд хамрагдах бараануудыг Барааны журнал хэсэгт нэмнэ. Барааны үлдэгдэл болон өртөгт нөлөөлөх тул ✱ тэмдэглэгээтэй талбаруудыг анхааралтай бөглөнө.

*Зураг 2. Бараа материалын гүйлгээний дэлгэрэнгүй цонх*

4.3 Барааны жагсаалтын талбарууд

Талбар	Тайлбар	Нэмэлт / тооцоолол
Төрөл	Гүйлгээний төрлийг сонгоно.	Үйлдлээс хамаарч сонгоно.
Салбар ✱	Бараа материалын үлдэгдлийг нэмэгдүүлэх эсвэл бууруулах салбар	Заавал сонгоно.
Барааны код ✱	Гүйлгээнд хамрагдах барааг жагсаалтаас сонгоно.	Заавал оруулна.
Харилцагч	Борлуулалт болон шаардлагатай бусад тохиолдолд харилцагчийг сонгоно.	Заавал биш; гүйлгээний төрлөөс хамаарна.
Хэмжих нэгж	Сонгосон барааны хэмжих нэгжийг тодорхойлно	Заавал биш.
Тоо ✱	Нэмэх, хасах барааны тоо хэмжээг оруулна.	Заавал оруулна.
Нэгж өртөг	Нэгж барааны өртгийг харуулна/оруулна.	Заавал биш.
Нийт өртөг	Тухайн барааны нийт өртгийг харуулна.	Нэгж өртөг × Тоо.
Үнэ	Нэгж барааны үнийг оруулна. Бараа сонгоход тохируулсан үнийн мэдээлэл системээс гарч ирнэ.	Шаардлагатай бол хэрэглэгч өөрчилж болно.
Нийт дүн	Тухайн барааны нийт үнийн дүн.	Үнэ × Тоо.
НӨАТ-тэй эсэх	Гүйлгээг НӨАТ-тай эсвэл НӨАТ-гүй тооцох эсэхийг тодорхойлно.	Анхдагч утгыг системээс тодорхойлж болно.
НӨАТ	Тухайн гүйлгээний НӨАТ-ын дүн.	Заавал биш.
Данс	Борлуулалтын үед холбогдох данс сонгогдоно.	Заавал биш.
Гүйлгээний утга	Бараа тус бүрийн гүйлгээний утга, тайлбарыг ялгаж оруулна.	Заавал биш.

5. Гүйлгээний төрлийг сонгох

Барааны мөр бүр дээр тухайн хийх үйлдэлтэй тохирох гүйлгээний төрлийг сонгоно.

Гүйлгээний төрөл	Хэзээ ашиглах вэ?
Орлого	Бараа материалын үлдэгдлийг нэмэгдүүлэх үед ашиглана.
Борлуулалт	Бараа материалыг худалдах, үнэ тогтоож харилцагчид борлуулах үед ашиглана.
Нэмж тохируулах	Бараа материалын үлдэгдлийг нэмэгдүүлэх шаардлагатай үед ашиглана. Ихэвчлэн барааны бодит үлдэгдэл системийн үлдэгдлээс илүү гарсан тохиолдолд хэрэглэнэ.
Хасаж тохируулах	Бараа материалын үлдэгдлийг бууруулах шаардлагатай үед ашиглана. Ихэвчлэн барааны бодит үлдэгдэл системийн үлдэгдлээс дутсан тохиолдолд хэрэглэнэ.

6. Тоо, өртөг, үнэ болон нийт дүн

Барааны мөрийн тоо хэмжээ, өртөг болон үнийн мэдээлэл нь гүйлгээний нийт дүнг бүрдүүлнэ. Иймээс барааны мөрүүдийг нэмэхдээ тухайн барааны тоо болон өртөг/үнийг зөв оруулсан эсэхийг шалгана.

Үзүүлэлт	Тооцоолол / утга
Нийт өртөг	Нэгж өртөг × Тоо
Нийт дүн	Үнэ × Тоо
Нийт тоо	Барааны мөрүүдийн “Тоо” талбарын нийлбэр
Нийт дүн (үндсэн хэсэг)	Барааны жагсаалтын “Нийт дүн” талбаруудын нийлбэр

7. НӨАТ-ийн тохиргоо

Барааны мөр бүр дээр “НӨАТ-тэй эсэх” сонголт нь тухайн гүйлгээний НӨАТ-ын тооцоонд нөлөөлнө. Хэрэв гүйлгээг НӨАТ-гүй тооцох бол тухайн сонголтыг тохируулна. НӨАТ-ийн тохиргооноос шалтгаалан журнал хэсэгт үүсэх гүйлгээ НӨАТ-тай эсвэл НӨАТ-гүй байдлаар бүртгэгдэнэ.

Анхаарах

“НӨАТ-тэй эсэх” сонголтыг гүйлгээг баталгаажуулахын өмнө заавал шалгана уу. Энэ тохиргоо нь журнал хэсэгт үүсэх НӨАТ-ийн бичилтэд нөлөөлнө.

8. Журнал хэсэг

Журнал хэсэгт тухайн бараа материалын гүйлгээний санхүүгийн бичилт харагдана. Дэлгэцийн жишээнд дансны дугаар, дансны нэр, валют, дебит/кредит дүн, гүйлгээний утга, харилцагч болон бусад холбогдох мэдээллийн баганууд харагдаж байна.

Энэ хэсгийг гүйлгээг баталгаажуулахын өмнө хяналтын зорилгоор ашиглана. Барааны мэдээлэл болон НӨАТ-ийн тохиргоотой холбоотойгоор журналын бичилт зөв үүссэн эсэхийг шалгах нь зүйтэй.

9. Гүйлгээ бүртгэх ерөнхий дараалал

Алхам	Үйлдэл
1	Гүйлгээний цонхыг нээж шинэ гүйлгээ үүсгэнэ.
2	Үндсэн хэсэгт огноо болон шаардлагатай ерөнхий мэдээллийг бөглөнө.
3	Гүйлгээний төрөлд тухайн үйлдэлд тохирох төрлийг сонгоно.
4	Барааны журнал хэсэгт салбар болон барааг сонгоно.
5	Тоо хэмжээг оруулж, нэгж өртөг, үнэ болон нийт дүнгийн мэдээллийг шалгана.
6	Шаардлагатай бол харилцагч, данс, гүйлгээний утга болон НӨАТ-ийн тохиргоог бөглөнө.
7	Нийт тоо, нийт өртөг, нийт дүнгийн нийлбэрийг хянана.
8	Журнал хэсэгт үүссэн санхүүгийн бичилтийг шалгана.
9	Мэдээлэл зөв бол гүйлгээний төлөвийг “Хийсэн” болгож баталгаажуулна.

10. Баталгаажуулах жагсаалт

Гүйлгээний огноо зөв эсэх
Гүйлгээний төрөл зөв эсэх
Салбар зөв сонгогдсон эсэх
Барааны код болон бараа зөв эсэх
Тоо хэмжээ зөв эсэх
Нэгж өртөг болон нийт өртөг зөв эсэх
Үнэ болон нийт дүн зөв эсэх
Харилцагч шаардлагатай бол зөв сонгогдсон эсэх
НӨАТ-тэй эсэх тохиргоо зөв эсэх
Журнал хэсгийн бичилт зөв үүссэн эсэх
Гүйлгээний утга шаардлагатай бол бөглөгдсөн эсэх