Худалдан авалтын тайлан

1. Зориулалт 

“Худалдан авалтын тайлан” цэс нь сонгосон хугацааны худалдан авалтын хөдөлгөөнийг нэг дор хянах зориулалттай. Зургаас харахад тайлан нь “Баримт”, “Бараагаар”, “Нийлүүлэгчээр”, “Аналитик” гэсэн үндсэн харагдацтай бөгөөд худалдан авалт, худалдан авалтын буцаалт болон импортын мэдээллийг өөр өөр түвшинд шинжилж болно. 

Үндсэн логик:  Нэг ижил өгөгдлийг баримтаар → бараагаар → нийлүүлэгчээр → аналитикаар задлан харж, нийт дүн болон НӨАТ-ыг хооронд нь тулган хянахад ашиглана. 

2. Жагсаалтын шүүлт

Худалдан авалт → Тайлан цэсийг нээсний дараа эхлээд тайлангийн хамрах хүрээг тогтооно. Зурган дээр 2026.09.01–2026.09.18 хугацаа сонгогдсон бөгөөд “Хугацааны нарийвчлал” нь “Өдрөөр”, “Төрөл” нь “БҮГД” байна.

1. Худалдан авалтын тайлан цэсийг нээнэ. 

2. Огнооны хүрээг сонгоно. 

3. Шаардлагатай бол салбар, төрөл, харилцагчийн ангилал, нийлүүлэгчээр шүүнэ. 

4. Шүүлтийн дараа эхлээд “Баримт” табын нийт дүнг шалгана. 

5. Дараа нь зорилгоосоо хамаарч “Бараагаар”, “Нийлүүлэгчээр”, “Аналитик” таб руу шилжинэ. 

3. Баримт хэсэг

“Баримт” таб нь худалдан авалтын баримт бүрийг мөрөөр харуулна. Зурган дээр Баримт №, Төрөл, Огноо, Салбар, Ажилтан, Харилцагч, Нийт дүн, Хөнгөлөлт, Төлөх дүн, НӨАТ, Тайлбар, Төлөв зэрэг баганууд харагдаж байна. Худалдан авалтын мөрүүд ногоон “Худалдан авалт”, буцаалтын мөрүүд улаан “Буцаалт” төрлөөр ялгарсан байна. 

Зургийн нийт дүн:  28 баримтын Нийт дүн = 14,255,633.80₮, Хөнгөлөлт = 0.00₮, Төлөх дүн = 14,255,633.80₮, НӨАТ = 2,699,534.37₮ гэж харагдаж байна. 

3.1 Шалгах дараалал 

1. Баримтын төрлийг шалгана: “Худалдан авалт” эсхүл “Буцаалт”. 

2. Огноо, салбар, ажилтан болон харилцагч зөв эсэхийг шалгана. 

3. Нийт дүн, хөнгөлөлт, төлөх дүн болон НӨАТ-ын дүнг тулгана. 

4. Төлөв баганаар гүйлгээний явцыг хянана. Зурагт худалдан авалтын мөрүүд “Орлого авсан”, буцаалтын мөрүүд “Буцаалт хийсэн” төлөвтэй байна. 

5. Шаардлагатай баримтыг сонгон дараагийн дэлгэрэнгүй шалгалтад ашиглана. 

4. Бараагаар хэсэг

“Бараагаар” таб нь сонгосон хугацаанд бараа тус бүрээр хэдий хэмжээний худалдан авалт, буцаалт гарсныг нэгтгэн харуулна. Зурган дээр Барааны код, Бараа, Баркод, Худалдан авалтын Нийт тоо/Нийт дүн, Буцаалтын Нийт тоо/Нийт дүн, Хөнгөлөлт, НӨАТ болон өдрийн Тоо/Дүнгийн задрал харагдаж байна. 

Зургийн нийт дүн:  25 төрлийн бараа; худалдан авалтын нийт тоо 1,024, нийт дүн 12,664,754.80₮; буцаалтын нийт тоо 192, нийт дүн 990,879.00₮; цэвэр тоо 832 гэж харагдана. 

4.1 Жишээ 

Жишээ нь “Экос Зелен ус 330 мл” бараанаас 30 ширхэгийг 77,730₮-өөр худалдан авч, 4 ширхэгийг 10,364₮-өөр буцаасан тул цэвэр хөдөлгөөн 26 ширхэг, 67,366₮ болж байна. Энэ төрлийн тулгалт нь худалдан авалт болон буцаалтын нөлөөг бараа тус бүрээр ойлгоход ашигтай. 

5. Нийлүүлэгчээр хэсэг 

“Нийлүүлэгчээр” таб нь харилцагч/нийлүүлэгч тус бүрийн худалдан авалт, буцаалт болон цэвэр дүнг нэгтгэн харуулна. Зурган дээр Харилцагч, Регистр, Худалдан авалтын Дүн/НӨАТ, Буцаалтын Дүн/НӨАТ, Хөнгөлөлт, Цэвэр НӨАТ/Дүн, мөн сонгосон өдрийн Тоо/Дүн харагдаж байна. 

6. Аналитик хэсэг

“Аналитик” таб нь тайланг Төрөл, Салбар, Огноо, Харилцагч, Категори, Бараа зэрэг хэмжээсээр бүлэглэн задлах боломжтой харагдац юм. Зурган дээр “Импорт”, “Худалдан авалт”, “Худалдан авалтын буцаалт” төрлүүд салбар болон огноогоор задлагдсан байна. Баруун талд Тоо, Дүн, Хөнгөлөлт, НӨАТ-ын Grand Total гарч байна. 

6.1 Ашиглах дараалал 

1. Шинжлэх үзүүлэлтээ сонгоно: Тоо, Дүн, Хөнгөлөлт, НӨАТ. 

2. Бүлэглэх хэмжээсээ сонгоно: Төрөл, Салбар, Огноо, Харилцагч, Категори, Бараа. 

3. Мөрийн задлах/хумих товчоор түвшин тус бүрийг дэлгэнэ. 

4. Дэд нийлбэрүүдийг шалгана. 

5. Эцэст нь Grand Total-ыг бусад табын цэвэр дүнтэй тулгана. 

7. Тайлангийн дүнг тулгах 

Тайлангийн табууд өөр өөр өнцгөөс харуулдаг тул нэг тайланг дангаар нь харахаас илүү хооронд нь тулган шалгах нь зөв. Зургуудын дүнгээс дараах хяналтын логик харагдана. 

Анхаарах

“Баримт” табын нийт 14,255,633.80₮ нь баримтын нийт дүнг харуулж байгаа бол “Бараагаар/Нийлүүлэгчээр/Аналитик” харагдац дээр худалдан авалт ба буцаалтыг тусад нь болон цэвэр дүнгээр задлан харуулж байна. Тиймээс баганын утга, тэмдэг (+/−), тайлангийн түвшинг ялгаж тулгана.

8. Дэлгэрэнгүй тоон жишээ 

Жишээ: 2026.09.01–2026.09.18 хугацаанд тайланг бүх салбар, бүх төрлөөр ажиллуулсан гэж үзье. “Бараагаар” болон “Аналитик” табын харагдаж буй тоонуудаар цэвэр худалдан авалтыг дараах байдлаар тооцно. 

Өөрөөр хэлбэл тайлангийн хугацаанд 1,024 нэгжийн худалдан авалт бүртгэгдэж, 192 нэгж буцаагдсан тул цэвэр 832 нэгжийн хөдөлгөөн үлджээ. Мөн 12,664,754.80₮-ийн худалдан авалтаас 990,879.00₮-ийн буцаалтыг хасахад 11,673,875.80₮ цэвэр дүн гарч байгаа нь “Аналитик” табын Grand Total-той таарч байна. 

9. Анхаарах зүйлс 

• Огнооны хүрээ буруу байвал бүх табын дүн өөрчлөгдөнө. Тайлан гаргахын өмнө эхлэх/дуусах огноог заавал шалгана. 

• Салбар, төрөл, харилцагчийн ангилал, нийлүүлэгчийн шүүлт идэвхтэй үлдсэн эсэхийг шалгана. Шүүлттэй тайланг нийт компанийн дүн гэж андуурч болохгүй. 
• “Худалдан авалт” болон “Буцаалт”-ыг ижил тэмдэгтэйгээр нэмж ойлгож болохгүй. Аналитик таб дээр буцаалт сөрөг тоо, сөрөг дүнгээр харагдаж байна. 
• “Баримт” таб нь баримтын түвшин, “Бараагаар” нь барааны түвшин, “Нийлүүлэгчээр” нь харилцагчийн түвшин тул мөрийн тоо хоорондоо ижил байх албагүй. 
• НӨАТ-ын дүнг нийт дүнтэй андуурахгүй. Нийлүүлэгчээр болон Аналитик таб дээр НӨАТ тусдаа үзүүлэлтээр гарч байна. 
• Бараагаар тайланд нэг барааны худалдан авалт болон буцаалт хоёул байгаа үед цэвэр тоо, цэвэр дүнг заавал тооцож ойлгоно. 
• Аналитик тайланд бүлэглэлт өөрчлөгдвөл дэд нийлбэрийн бүтэц өөрчлөгдөнө. Grand Total нь хяналтын үндсэн цэг байна. 
• Дүн зөрсөн тохиолдолд эхлээд шүүлт, дараа нь баримтын төрөл, дараа нь буцаалт, эцэст нь НӨАТ болон барааны мөрүүдийг шалгах дараалал баримтална. 

10. Ажиллах шат дараалал 

1. Худалдан авалт → Тайлан цэсийг нээнэ. 

2. Огнооны хүрээ болон хугацааны нарийвчлалыг сонгоно. 

3. Шаардлагатай салбар, төрөл, харилцагчийн ангилал, нийлүүлэгчийн шүүлтийг тохируулна. 

4. “Баримт” таб дээр баримтын тоо, төрөл, төлөв, нийт дүн, НӨАТ-ыг шалгана. 

5. “Бараагаар” таб дээр бараа тус бүрийн худалдан авалт, буцаалт, цэвэр хөдөлгөөнийг шалгана. 

6. “Нийлүүлэгчээр” таб дээр нийлүүлэгч тус бүрийн худалдан авалт, буцаалт, цэвэр дүн, НӨАТ-ыг шалгана. 

7. “Аналитик” таб дээр шаардлагатай хэмжээсээр бүлэглэж, дэд нийлбэр болон Grand Total-ыг хянана. 

8. Табуудын цэвэр тоо, дүн, НӨАТ-ыг хооронд нь тулган баталгаажуулна. 

11. Баталгаажуулах жагсаалт