Харилцахын тайлан

1. Зориулалт 

Касс харилцахын тайлан нь Мөнгөн гүйлгээний модульд бүртгэгдсэн касс болон харилцах дансны мөнгөн орлого, зарлагын гүйлгээг тодорхой хугацаагаар шүүн харах, гүйлгээ тус бүрийг баримтаар шалгах, дансны түвшинд нэгтгэн дүн шинжлэхэд ашиглагдана. 

Системийн үндсэн цэсээс тайлан руу дараах дарааллаар орно: 

1. Зүүн талын үндсэн цэсээс “Мөнгөн гүйлгээ” модулийг сонгоно. 

2. Мөнгөн гүйлгээний дэд цэсээс “Тайлан”-г сонгоно. 

3. Тайлангийн цонх нээгдсэний дараа шаардлагатай огноо, данс, харилцагчийн шүүлтийг тохируулна.

4. Үр дүнг “Баримтаар” эсхүл “Товчоо” табаар харж шинжилнэ. 

Тайлбар: 

Тайлангийн дээд баруун хэсэгт тайлант үеийн мэдээлэл харагдана. Харин тайлангийн үндсэн үр дүнг шүүхдээ дээр байрлах огнооны хүрээ, данс, харилцагчийн нөхцөлийг ашиглана.

2. Тайлангийн үндсэн цонхны бүтэц 

Касс харилцахын тайлангийн цонх нь үндсэндээ шүүлтүүрийн хэсэг болон тайлангийн үр дүнг хоёр өөр хэлбэрээр харах хэсгээс бүрдэнэ. 

Хэсэг	Зориулалт
Огноо	Тайлан харах эхлэх болон дуусах хугацааг тодорхойлно.
Данс	Тодорхой касс, харилцах дансны хөдөлгөөнийг шүүн харах боломжтой.
Харилцагч	Тодорхой харилцагчтай холбоотой мөнгөн гүйлгээг шүүн харах боломжтой.
Баримтаар	Гүйлгээ бүрийг нэг мөрөөр дэлгэрэнгүй байдлаар харуулна.
Товчоо	Данс бүрээр эхний үлдэгдэл, орлого, зарлага, эцсийн үлдэгдлийг нэгтгэн харуулна.

 2.1. Шүүлтүүр хэсэг

Зураг №1-д тайлангийн дээд хэсэгт Огноо, Данс, Харилцагчийн шүүлтүүрүүд байрлаж байгааг харуулсан. Зурагт огноог 2025.01.01–2025.12.31 гэж сонгосон байна. 

• Огноо — тайланд хамруулах хугацааг тодорхойлно. 

• Данс — тодорхой касс эсхүл харилцах дансаар тайланг хязгаарлана. 

• Харилцагч — тухайн харилцагчтай холбоотой гүйлгээг тусгаарлан харахад ашиглана. 

2.2. Баримтаар харах 

“Баримтаар” таб нь сонгосон хугацаанд бүртгэгдсэн мөнгөн гүйлгээг баримт тус бүрээр нэг мөр болгон харуулна. Гүйлгээний төрөл, данс, харилцагч, валют, дүн, ханш, нийт дүн зэрэг мэдээллийг нэг дороос шалгах боломжтой. 

 Зураг №1-ийн доод хэсэгт нийт гүйлгээний тоо болон нийт дүн харагдана. Энэ нь сонгосон шүүлтийн нөхцөлөөр тайланд орсон бүх баримтын нийлбэрийг хурдан шалгах боломж олгоно. 

2.3. Товчоо харах 

“Товчоо” таб нь баримт тус бүрийг задлахгүйгээр дансны түвшинд мөнгөн хөрөнгийн хөдөлгөөнийг нэгтгэн харуулна. Данс бүрийн эхний үлдэгдэл, орлого, зарлага, эцсийн үлдэгдлийг харьцуулан шинжлэхэд тохиромжтой. 

3. Баримтаар тайланг шинжлэх 

Баримтаар харах хэлбэрийг тухайн хугацаанд яг ямар гүйлгээ бүртгэгдсэн, ямар дансаар орлого/зарлага гарсан, ямар харилцагчтай холбоотой болохыг нарийвчлан шалгахад ашиглана. 

3.1. Багануудын тайлбар 

Багана	Тайлбар
Дугаар	Гүйлгээний баримтын дугаар.
Гүйлгээний огноо	Тухайн мөнгөн гүйлгээ бүртгэгдсэн огноо.
Төрөл	Гүйлгээ нь “Орлого” эсхүл “Зарлага” болохыг харуулна.
Данс	Мөнгөн хөрөнгийн гүйлгээ хийгдсэн дансны дугаар.
Дансны нэр	Тухайн дансны нэр, жишээлбэл касс эсхүл харилцах данс.
Харилцагчийн регистр	Гүйлгээнд холбоотой харилцагчийн бүртгэлийн дугаар.
Харилцагчийн нэр	Гүйлгээнд холбоотой харилцагчийн нэр.
Гүйлгээний утга	Гүйлгээний зорилго, утга, тайлбар.
Валют	Гүйлгээний валют, жишээлбэл MNT, USD.
Дүн	Тухайн гүйлгээний валютын дүн.
Ханш	Гадаад валютын гүйлгээнд хэрэглэсэн ханш.
Нийт дүн	Ханшийн хөрвүүлэлт хийгдсэн нийт дүн; MNT тайлангийн дүнг шинжлэхэд ашиглана.
Дүнгийн тайлбар	Мөнгөн дүнтэй холбоотой тайлбар.
Төлөв	Гүйлгээ системд ямар төлөвтэй байгааг харуулна.

3.2. Баримтаар шалгах дараалал 

1. Тайлангийн огнооны эхлэх болон дуусах хугацааг зөв тохируулна. 

2. Шаардлагатай бол Данс шүүлтүүрээр тодорхой дансаа сонгоно. 

3. Шаардлагатай бол Харилцагч шүүлтүүрээр тодорхой харилцагчаа сонгоно. 

4. “Баримтаар” табыг сонгоно. 

5. Гүйлгээ бүрийн Дугаар, Огноо, Төрөл, Данс, Харилцагчийн мэдээллийг шалгана. 

6. Валютын гүйлгээ байвал Дүн, Ханш, Нийт дүнгийн уялдааг шалгана. 

7. Гүйлгээний утга болон дүнгийн тайлбарыг шаардлагатай үед нягтална. 

8. Доод хэсгийн нийт дүнг тухайн шүүлтийн нөхцөлтэй нь хамт үнэлнэ. 

Зураг №1-ийн жишээ: 

375 дугаартай гүйлгээнд 16,170 USD, ханш 2,640, нийт дүн 42,688,800₮ гэж харагдана. Иймээс 16,170 × 2,640 = 42,688,800₮ гэсэн хөрвүүлэлтийн уялдаа харагдаж байна.

4. Товчооны тайланг шинжлэх 

“Товчоо” таб нь дансны хөдөлгөөнийг нэг мөрөөр нэгтгэн харуулдаг. Тухайн хугацааны мөнгөн хөрөнгийн үлдэгдлийг хурдан хянах, данс хооронд харьцуулахад ашиглана. 

Багана	Тайлбар
Данс	Мөнгөн хөрөнгийн дансны дугаар.
Дансны нэр	Дансны нэршил.
Валют	Тухайн дансны валют.
Эхний үлдэгдэл	Сонгосон тайлант хугацааны эхний үлдэгдэл.
Орлого	Тухайн хугацаанд дансанд орсон мөнгөн гүйлгээний нийлбэр.
Зарлага	Тухайн хугацаанд данснаас гарсан мөнгөн гүйлгээний нийлбэр.
Эцсийн үлдэгдэл	Тайлант хугацааны эцэст үлдсэн үлдэгдэл.

4.1. Үлдэгдлийн үндсэн уялдаа 

Үндсэн томьёо: 

Эцсийн үлдэгдэл = Эхний үлдэгдэл + Орлого − Зарлага 

Энэ уялдааг ашиглан тайлангийн нэгтгэсэн дүнг хурдан шалгаж болно. Хэрэв эхний үлдэгдэл 0 бол эцсийн үлдэгдэл нь орлогоос зарлагыг хассан дүнтэй тэнцэнэ. 

4.2. Зураг №2-ийн товчооны мэдээлэл 

Данс	Валют	Эхний үлдэгдэл	Орлого	Зарлага	Эцсийн үлдэгдэл
110100000 — Харилцах - Голомт - төгрөг	MNT	0	96,678,000	49,605,055	47,072,945
110100001 — Харилцах - ХХБ - төгрөг	MNT	0	282,159,300	138,758,100	143,401,200
110200001 — Харилцах - ХХБ - доллар	USD	0	42,688,800	31,253,396.1	11,435,403.9
100100000 — Касс - төгрөг	MNT	0	25,440,000	0	25,440,000
Нийт		0	446,966,100	219,616,551.1	227,349,548.9

5. Тайлан гаргах шат дараалал 

Тайланг өдөр тутмын хяналт болон хугацааны эцсийн шалгалтад дараах дарааллаар ашиглана. 

Алхам	Үйлдэл
1	Мөнгөн гүйлгээ → Тайлан цэс рүү орно.
2	Огнооны эхлэх болон дуусах хугацааг сонгоно.
3	Шаардлагатай бол Данс шүүлтүүрээр тодорхой касс/харилцах дансыг сонгоно.
4	Шаардлагатай бол Харилцагч шүүлтүүрээр тодорхой харилцагчийг сонгоно.
5	Гүйлгээ бүрийг шалгах бол “Баримтаар” табыг сонгоно.
6	Дансны нэгтгэсэн дүнг шалгах бол “Товчоо” табыг сонгоно.
7	Баримтаар харах үед Төрөл, Данс, Харилцагч, Валют, Дүн, Ханшийг шалгана.
8	Товчоо харах үед Эхний үлдэгдэл + Орлого − Зарлага = Эцсийн үлдэгдэл уялдааг шалгана.
9	Шаардлагатай бол шүүлтийн нөхцөлийг өөрчилж тайланг дахин харьцуулна.

6. Дэлгэрэнгүй жишээ 

6.1. Төгрөгийн харилцах дансны үлдэгдэл шалгах жишээ 

Зураг №2-ийн 110100001 — Харилцах - ХХБ - төгрөг дансыг авч үзье. 

Үзүүлэлт	Дүн
Эхний үлдэгдэл	0₮
Орлого	282,159,300₮
Зарлага	138,758,100₮
Эцсийн үлдэгдэл	143,401,200₮

Тооцоолол: 

0 + 282,159,300 − 138,758,100 = 143,401,200₮. Иймээс тайлангийн эцсийн үлдэгдэл зөв уялдаж байна. 

6.2. USD дансны тайлан шалгах жишээ 

Зураг №2-ийн 110200001 — Харилцах - ХХБ - доллар дансны хувьд тайлангийн нэгтгэсэн дүнг харж, дараа нь Зураг №1-ийн баримтаар тухайн дүнг бүрдүүлсэн гүйлгээг шалгаж болно. 

Үзүүлэлт	Дүн
Валют	USD
Эхний үлдэгдэл	0
Орлого	42,688,800
Зарлага	31,253,396.1
Эцсийн үлдэгдэл	11,435,403.9

Баримтын түвшний жишээ: 

Зураг №1-ийн 375 дугаартай гүйлгээнд 16,170 USD × 2,640 = 42,688,800₮. Иймд валютын дүнг дансны товчооны дүнтэй харьцуулахдаа Дүн, Ханш, Нийт дүн гэсэн гурван мэдээллийг хамтад нь шалгана.

6.3. Кассын орлогын жишээ 

Зураг №2-ийн 100100000 — Касс - төгрөг дансанд эхний үлдэгдэл 0, орлого 25,440,000₮, зарлага 0, эцсийн үлдэгдэл 25,440,000₮ байна. 

Тооцоолол: 

0 + 25,440,000 − 0 = 25,440,000₮. 

Энэ мэдээлэл нь сонгосон хугацаанд кассанд хэдий хэмжээний орлого орсон болон тайлант хугацааны эцэст ямар үлдэгдэлтэй байгааг нэгтгэн хянахад ашиглагдана. 

7. Анхаарах зүйлс 

1. Огнооны хүрээг заавал шалгах 

Тайлангийн дүн сонгосон огнооны хүрээнээс хамаарна. Сар, улирал, жилээр тайлан авах үед эхлэх болон дуусах огноог зөв сонгоно.

2. Дансны шүүлтийг шалгах 

Данс сонгосон бол зөвхөн тухайн дансны мэдээлэл харагдана. Нийт мөнгөн хөрөнгийг харах шаардлагатай үед дансны шүүлтүүр санамсаргүй үлдээгүй эсэхийг шалгана.

3. Харилцагчийн шүүлтүүрийг шалгах 

Тодорхой харилцагч сонгогдсон бол тайлан зөвхөн түүнтэй холбоотой гүйлгээг харуулна. Нийт тайлангийн дүнг тайлбарлахын өмнө энэ нөхцөлийг нягтална.

4. Орлого ба зарлагыг ялгаж унших 

“Баримтаар” тайланд Төрөл баганаас Орлого/Зарлага-г шалгана. “Товчоо” тайланд эдгээр нь тусдаа нийлбэрээр харагдана.

5. Валютын гүйлгээг ханштай нь хамт шалгах 

Гадаад валютын гүйлгээнд Дүн нь тухайн валютын хэмжээ, Ханш нь хөрвүүлэлтийн ханш, Нийт дүн нь хөрвүүлсэн дүнгээр харагдаж болно. Эдгээрийг салгаж ойлгохгүй байх хэрэгтэй.

6. Эцсийн үлдэгдлийн уялдааг шалгах 

Эхний үлдэгдэл + Орлого − Зарлага = Эцсийн үлдэгдэл гэсэн уялдааг данс бүр дээр шалгана.

7. Баримтаар ба Товчоог хослуулж ашиглах 

Товчоо нь нэгтгэсэн дүнг хурдан шалгах, Баримтаар нь тухайн нэгтгэсэн дүнг бүрдүүлсэн гүйлгээг нарийвчлан шалгахад ашиглана.

8. Тайлангийн нийт дүнг нөхцөлтэй нь мэдээлэх 

Нийт дүнг бусдад тайлбарлахдаа ямар хугацаа, ямар данс, ямар харилцагчийн шүүлттэй тайлан болохыг хамт дурдана.

8. Баталгаажуулах жагсаалт

☐ Тайлангийн огнооны эхлэх болон дуусах хугацааг шалгасан. 

☐ Дансны шүүлтүүр зөв эсэхийг шалгасан. 

☐ Харилцагчийн шүүлтүүр шаардлагатай эсэхийг шалгасан. 

☐ “Баримтаар” тайлангийн гүйлгээний төрлүүдийг шалгасан. 

☐ Данс болон дансны нэр зөв эсэхийг шалгасан. 

☐ Харилцагчийн мэдээллийг шаардлагатай үед нягталсан. 

☐ Валютын гүйлгээнд Дүн × Ханш = Нийт дүн уялдаж байгаа эсэхийг шалгасан. 

☐ “Товчоо” тайлангийн Эхний үлдэгдэл, Орлого, Зарлага, Эцсийн үлдэгдлийг шалгасан. 

☐ Эхний үлдэгдэл + Орлого − Зарлага = Эцсийн үлдэгдэл уялдааг шалгасан. 

☐ Тайлангийн нийт дүнг ямар шүүлтийн нөхцөлөөр гаргаснаа тэмдэглэсэн. 

9. Дүгнэлт 

Касс харилцахын тайлан нь Мөнгөн гүйлгээний бүртгэлийг хоёр үндсэн хэлбэрээр хянах боломж олгодог. 

• “Баримтаар” — гүйлгээ бүрийн огноо, төрөл, данс, харилцагч, валют, дүн, ханш болон тайлбарыг дэлгэрэнгүй шалгана.

• “Товчоо” — дансны түвшинд эхний үлдэгдэл, орлого, зарлага, эцсийн үлдэгдлийг нэгтгэн харна.

• Шүүлтүүрийг зөв тохируулж, валютын дүнг ханштай нь хамт шалгаж, эцсийн үлдэгдлийн уялдааг баталгаажуулах нь тайланг зөв ашиглах үндсэн зарчим юм.

Холбоотой хэсгүүд